Krediye ulaşamayan vatandaş “el birliğine” döndü: tasarruf finansman sektörü bir yılda 1,2 trilyon TL’yi aştı. Katılım bankaları 85,6 milyar TL kâr açıkladı, takipteki alacaklar %155 arttı. Şubeler kapanırken dijital işlem hacmi 7,9 trilyon TL’ye çıktı.
İLKE İlim Kültür Eğitim Vakfı bünyesindeki İslam İktisadı Araştırma Merkezi (İKAM), Türkiye’de katılım finansın 2025 yılı görünümünü ortaya koyan “Katılım Finans Ekosistem Raporu 2025″i yayımladı. Alan İzleme Raporları serisinin 30. sayısı olan rapor; katılım bankacılığı, katılım sigortacılığı, sermaye piyasaları, kamu finansmanı, dijital bankacılık, fintek, tasarruf finansman şirketleri, kira sertifikaları ve bireysel emeklilik sistemini kamuya açık verilerle inceliyor.
Rapora göre 2025, katılım finansın bankacılık merkezli bir yapıdan çok boyutlu bir ekosisteme dönüştüğü bir yıl oldu. Rapor, yüksek enflasyon ortamında nominal büyümenin reel karşılığının ihtiyatla değerlendirilmesi gerektiğini de vurguluyor.
Tasarruf finansman sektörü bir yılda 1,2 trilyon TL’yi aştı
Konut ve araç sahibi olmak isteyenlere peşinatsız, katılım esaslı finansman sağlayan tasarruf finansman şirketleri yılın en hızlı büyüyen alanı oldu. Sektörün toplam işlem hacmi %261,8 artışla 1 trilyon 211 milyar TL’ye, aktif büyüklüğü %251,1 artışla 323 milyar TL’ye, net kârı 17,5 milyar TL’den 59 milyar TL’ye ulaştı. Müşteri sayısı %117 artışla 1,15 milyonu geçerken şirket sayısı 9’a, şube sayısı 654’e yükseldi. Rapor, bu talebi yüksek finansman maliyetleri ve geleneksel kredi kanallarına erişimdeki güçlükler nedeniyle hanehalkının alternatif modellere yönelmesiyle açıklıyor.
Katılım bankalarında rekor kâr, takipteki alacaklarda %155 artış
Katılım bankalarının toplam aktifleri %62,7 artışla 4,3 trilyon TL’ye, topladıkları fonlar 2,8 trilyon TL’ye, net kârı 85,6 milyar TL’ye ulaştı. Aynı dönemde takipteki alacaklar %155 artarak 42,4 milyar TL’ye çıktı; özkaynak büyümesi (%41,2) aktif büyümesinin gerisinde kaldı. Rapor, aktif kalitesi ve risk yönetimini öncelikli izleme alanı olarak işaret ediyor.
Şubeler kapanıyor, işlemler cebe taşınıyor
Katılım bankaları şube ve ATM sayısını azaltırken dijital işlem hacmi %41 artışla 7,9 trilyon TL’ye, işlem adedi %61 artışla 205 milyona ulaştı. Bireysel müşterilerin dijital işlem hacmindeki payı %27’den %43’e yükseldi. Sektör genelinde son 10 yılda yaklaşık 1.600 şube kapanırken katılım bankalarındaki çalışan sayısı 22.545’e çıktı.
Borsada her 10 şirketten 4’ü katılım endeksinde
Borsa İstanbul’da işlem gören 591 şirketin 237’si BIST Katılım Tüm Endeksi’nde yer alıyor. BIST Katılım 100 ve BIST Katılım 50 endeksleri yılı karşılık geldikleri genel endekslerin üzerinde tamamladı. Katılım endeksinin yatırımcı sayısı 4,26 milyona ulaştı; piyasa değerindeki payı ise yatırımcı sayısındaki payın gerisinde kaldı.
Katılım sigortacılığı sektörden hızlı büyüdü
Katılım sigortacılığı prim üretimi %62,9 artışla 70,15 milyar TL’ye yükseldi ve sektör genelinin (%45,9) üzerinde büyüdü. Toplam sigorta pazarındaki pay %5,73’e çıktı. Üretimin yaklaşık %96’sı hayat dışı branşlarda yoğunlaşıyor.
Fintek sayısı artıyor, yeni girişim kuruluşu 101’den 16’ya düştü
Türkiye’deki fintek sayısı 2021’den bu yana %40 artarak 1.009’a ulaştı; buna karşılık yeni kurulan fintek sayısı 2021’de 101 iken 2025’te 16’ya geriledi. Türkiye 8,4 milyar dolarlık pazar büyüklüğüyle dünyanın en büyük yedi İslami fintek pazarı arasında yer alıyor.
Sukuk ihracı 10 yılda 84 kat büyüdü
Katılım bankalarının sukuk ihraç hacmi %58 artışla 215,4 milyar TL’ye ulaştı; 2015’ten bu yana hacim yaklaşık 84 kat büyüdü. Hazine ve Maliye Bakanlığı 2025’te 34,8 ton altına dayalı sukuk ihraç etti.
Bireysel emeklilikte 745,7 milyar TL katılım esaslı fonlarda
Bireysel emeklilik sisteminde katılımcıların fon tutarı 1,81 trilyon TL’ye ulaştı; bunun 745,7 milyar TL’si katılım esaslı fonlardan oluşuyor. Otomatik katılım sisteminde sertifikaların %76,8’i sonlanmış durumda.
“Niceliksel büyüme nitelikli gelişmeye dönüştürülmeli”
İLKE Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Av. Ahmet Sait Öner raporun takdiminde şu değerlendirmeyi yaptı: “Türkiye’de katılım finans ekosistemi, bankacılık merkezli bir yapıdan çok boyutlu bir yapıya doğru belirgin bir dönüşüm geçirmektedir. Bununla birlikte, yüksek enflasyon ortamında nominal büyümenin reel karşılığının ihtiyatla değerlendirilmesi gerekmektedir. Önümüzdeki dönemde asıl önemli olan, niceliksel büyümenin nitelikli ve sürdürülebilir bir gelişmeye dönüştürülmesidir.”
Raporun önerileri
Rapor; katılım bankacılığında aktif kalitesi ve risk yönetiminin güçlendirilmesini, sigortacılıkta ürün çeşitliliğinin artırılmasını, fintek alanında erken aşama girişimlerin desteklenmesini, tasarruf finansman sektöründe müşteri haklarının korunması ve denetim mekanizmalarının etkinleştirilmesini, bireysel emeklilikte katılımcıların sistemde kalıcılığının sağlanmasını öneriyor.
Rapor, İKAM Direktörü Dr. Melih Turan’ın editörlüğünde Merve Karaman ve Seyit Mehmet Sel tarafından hazırlandı; Türkiye Katılım Bankaları Birliği çalışmaya katkı sağladı. Raporun tamamına ilke.org.tr üzerinden erişilebilir.
